Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία: Κινδυνεύει η δημόσια υγεία;

ΤΟΥ ΔΡΟΣ ΜΑΡΙΟΥ ΡΑΣΠΟΠΟΥΛΟΥ*

Η ραγδαία των ασύρματων επικοινωνιών εξέλιξη έχει συνδυαστεί με αυξημένη ανησυχία σε σχέση με ενδεχόμενες επιπτώσεις στον άνθρωπο που ίσως επιφέρει η ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία από τις κεραίες ασύρματων συστημάτων. Καθημερινά, ο άνθρωπος εκτίθεται σε πολλές φυσικές (π.χ. ορατό φως) και τεχνητές (π.χ. κεραίες, λαμπτήρες) ακτινοβολίες αλλά μέσω των αισθήσεών του μπορεί να αντιλαμβάνεται μόνο κάποιες από αυτές (π.χ.μέσω της όρασης του).

Η ακτινοβολία χωρίζεται σε δύο κατηγορίες ανάλογα με την ενέργεια που μεταφέρει: την ιοντίζουσα και μη-ιοντίζουσα. Η ιοντίζουσα έχει μεγάλη ενέργεια και την ικανότητα να προκαλέσει ιοντισμό, να διασπάσει δηλαδή τους χημικούς δεσμούς προκαλώντας αλλοίωση τουβιολογικού ιστού και του γενετικού υλικού (π.χ. οι ακτίνες Χ και οι ραδιενεργές α,β,γ). Παρόλη την μεγάλη επικινδυνότητα τους, οι ιοντίζουσες ακτινοβολίες εντούτοιςχρησιμοποιούνται στην Ιατρική για την διάγνωση και θεραπεία του καρκίνου. Η μη-ιοντίζουσα ακτινοβολίαστην οποία περιλαμβάνεται ηΗλεκτρομαγνητική Ακτινοβολίαμεταφέρει μικρότερηκαι δεν προκαλεί ιοντισμό. Μπορεί όμως να προκαλέσει κυρίως θερμικές επιδράσεις στον άνθρωπο. Σε αυτή την κατηγορία εντάσσονται τα χαμηλής συχνότητας ηλεκτρομαγνητικά πεδία (π.χ. γραμμές μεταφοράς ρεύματος κ.α.) και οι υψηλής συχνότητας ακτινοβολίες όπως η υπεριώδης ακτινοβολία, το ορατό φως και τα ραδιοκύματα στα οποία βασίζεται η λειτουργία των ασύρματων συστημάτων.

Η ενδεχόμενη επίδραση της Ηλεκτρομαγνητικής Ακτινοβολίας στον άνθρωπο έχει γίνει αντικείμενο μελέτης κυρίως από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO) μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC). Ο IARC ταξινομεί τους πιθανούς κινδύνους σε 5 κατηγορίες: 1-Καρκινογενή, 2Α-Πιθανότατα Καρκινογενή, 2Β-Πιθανώς Καρκινογενή, 3-Μη ταξινομήσιμο και 4-Πιθανότατα μη καρκινονογενή. Η Ιοντίζουσα ακτινοβολία ταξινομείται στην κατηγορία 1 μαζί με το κάπνισμα, τον αμίαντο κ.α., ενώ τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία στην κατηγορία 2Β μαζί με τη βενζίνη, τον καφέ κ.α.

Γενικά, ο άνθρωπος εκτίθεται σε μεγαλύτερη ακτινοβολία από ασύρματες συσκευές που χρησιμοποιεί (π.χ. κινητό τηλέφωνο) παρά από την κεραία (π.χ. σταθμό κινητής τηλεφωνίας). Σημειώνεται ότι η απορρόφηση ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας από το ανθρώπινο σώμα μπορεί να είναι μέχρι και δύο φορές μεγαλύτερη σε μικρά παιδιά. Τονίζεται ότι στα συστήματα κινητής τηλεφωνίας υπάρχει προσαρμοστικός έλεγχος ισχύος που σημαίνει ότι όσο μεγαλύτερη είναι η ισχύς σήματος που λαμβάνει ένα κινητό τηλέφωνο από την κεραίατότε τόσο λιγότερη είναι η ισχύς του σήματος που πρέπει να εκπεμφθεί από το κινητό προς αυτήν στο αντίστροφο κανάλι επικοινωνίας. Από αυτό συνεπάγεται ότι η άμεση έκθεση του εγκεφάλου σε ακτινοβολία από το κινητό μειώνεται. Ως εκ τούτου, η παρουσία κεραίας στην κοντινή εμβέλεια του χρήστη είναι επωφελής σε σχέση με τα ποσοστά ακτινοβολίας που μπορεί να δεχτεί ο χρήστης αυτός από το κινητό του τηλέφωνο παρά από την κεραία.

Παρόλο που υπάρχουν μελέτες που συσχετίζουν την Ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία με διάφορα προβλήματα υγείας, ο IARC θεωρεί ότι δεν υπάρχουν αρκετά αδιάσει στα στοιχεία που να αποδεικνύουν ή να τεκμηριώνουν την επικινδυνότητα της για την υγεία. Όσον αφορά την μη ιοντίζουσα ακτινοβολία, τα ραδιοκύματα/μικροκύματα μπορούν να προκαλούν θέρμανση του βιολογικού ιστού (βλέπε λειτουργία φούρνου μικροκυμάτων). Παρόλα αυτά, ερευνητικό ενδιαφέρον υπάρχει και για τις πιθανές μη-θερμικές επιδράσεις των ραδιοκυμάτων σε βιολογικούς ιστούς αλλά δεν έχει επιτευχθεί ισχυρή και αναμφισβήτητη συσχέτιση με οποιαδήποτε πρόκληση βλάβης στον άνθρωπο. Η αβεβαιότητα συνεχίζει να υπάρχει γι’ αυτό ο WHO συνεχίζει να συντονίζει την έρευνα σε αυτό το θέμα. 

Η κυριότερη αποδεδειγμένη επίδραση των ραδιοκυμάτων στον άνθρωπο είναι η αύξηση της θερμοκρασίας του σώματος. Η Διεθνής Επιτροπή για την Προστασία από την Μη-Ιοντίζουσα Ακτινοβολία (ICNIRP) η οποία αναγνωρίζεται επισήμως από τον WHO έχει ποσοτικοποιήσει την θερμική αυτή επίδρασηκαι θεσπίσει όρια για την αποδεκτή ανθρώπινη έκθεση στη μη ιοντίζουσα ακτινοβολία. Η Κύπρος, όπως και οι περισσότερες χώρες της Ευρώπης υιοθετεί αυτά τα όρια μέσω της Σύσταση της ΕΕ 1999/519/ΕΚ. Αρμόδια αρχή για τον έλεγχο της λειτουργίας των σταθμών ραδιοεπικοινωνίας και του ελέγχου συμμόρφωσης με τα όρια έκθεσης είναι το Τμήμα Ηλεκτρονικών Επικοινωνιών (ΤΗΕ) του Υπουργείου Μεταφορών, Επικοινωνιών και Έργων. Όλοι οι σταθμοί ασύρματων συστημάτων (εξαιρούνται τα Wi-Fi) ελέγχονται τακτικά για να επιβεβαιωθεί ότι η ακτινοβολία τους είναι εντός των ορίων. Μερικές χώρες της Ευρώπης, εφαρμόζουν αυστηρότερα την σύσταση της ΕΕ (π.χ. το Βέλγιο χρησιμοποιεί ως Όρια Έκθεσης το 50% των Ορίων της ICNIRP). Παρόλο που έχουν προταθεί και πολύ αυστηρότερα όρια από διάφορους άλλους φορείς, αυτά δεν υιοθετούνται επίσημα από κάποια χώρα της Ευρώπης.

Η ασύρματων δικτύων έχει σχέση με πολλά οφέλη στην ζωή μας. Εντούτοις, η αυξημένη ανησυχία σε σχέση με τις ενδεχόμενες επιπτώσεις της ακτινοβολίας στην υγεία καθιστά επιτακτική την ανάγκη για περαιτέρω επιστημονική έρευνα. Μια καλή προσέγγιση όσο αφορά στην προστασία είναι η αρχή της συνετούς αποφυγής. Θα μπορούσαμε να μειώσουμε την έκθεση μας στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία ακολουθώντας κάποιες απλές πρακτικές: (1) αποφυγή χρήσης κινητού τηλεφώνου όταν το σήμα λήψης είναι πολύ ασθενές, (2) απενεργοποίηση της λήψης Wi-Fi ή/και της τεχνολογίας 3G/4G όταν δεν είναι απαραίτητη η επικοινωνία δεδομένων, (3) αποφυγή εγκατάστασης ασυρμάτων σημείων πρόσβασης στο διαδίκτυο σε χώρους όπου βρίσκεστε αρκετή ώρα, (4) απενεργοποίηση του τηλεφώνου και του Wi-Fiaccesspoint κατά την διάρκεια της νύχτας, (5) χρήση σταθερής τηλεφωνίας όταν υπάρχει επιλογή (6) Χρήση ενσύρματων hands-free κ.α. Μεγαλύτερη ευαισθησία και προσοχή στα πιο πάνω μέτρα πρέπει να επιδεικνύεται όταν υπάρχουν μικρά παιδιά.

Το Τμήμα Ηλεκτρολογίας και Ηλεκτρονικής Μηχανικής του Πανεπιστημίου UCLan Cyprusεπιδεικνύοντας μεγάλη ευαισθησία στο θέμα και στα πλαίσια της συνεχούς ενημέρωσης του κοινού, έχει προχωρήσει σε σχετική ακαδημαϊκή ερεύνα, της οποίας τα ευρήματα είναι αναρτημένα εδώ(http://www.uclancyprus.ac.cy/en/news/latest-news/emf2017), και θα παρουσιαστούν κατά την διάρκεια σχετικού σεμιναρίου στις 18Μαΐου 2017 και ώρα 7:30μμ στις εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου UCLan Cyprus Λάρνακα.Στην εκδήλωση θα μιλήσουν έγκριτοι και καταξιωμένοι επιστήμονες οι οποίοι θα επιχειρήσουν να απαντήσουν τα πολλά ερωτήματα του κοινού.

*Επίκουρος Καθηγητής και Ακαδημαϊκός Υπεύθυνος του Προγράμματος Ηλεκτρολογίας και Ηλεκτρονικής Μηχανικής (BEngElectrical & Electronic Engineering) -  Πανεπιστήμιο UCLan Cyprus

 

Πηγή: http://www.paideia-news.com/inden 

 

Έρευνα επιστημόνων της αμερικανικής κυβέρνησης!

Το πρόγραμμα βρίσκεται σε προκαταρκτικό στάδιο και τα αποτελέσματα αφορούν πειράματα σε αρουραίους και ποντίκια

Η μακροχρόνια και διαρκής έκθεση στην ακτινοβολία που εκπέμπουν τα κινητά τηλέφωνα και οι συσκευές ασύρματης σύνδεσης, αυξάνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης καρκίνου, σύμφωνα με έρευνα που πραγματοποίησαν Αμερικανοί επιστήμονες.

Μία μεγάλη έρευνα επιστημόνων της αμερικανικής κυβέρνησης, που έγινε σε αρουραίους και ποντίκια, παρέχει βάσιμες ενδείξεις -με βάση προκαταρκτικά στοιχεία- ότι η μακροχρόνια έκθεση στην ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που εκπέμπεται από τα κινητά τηλέφωνα και τις άλλες ασύρματες συσκευές, αυξάνει τον κίνδυνο για την εμφάνιση καρκίνου στον εγκέφαλο και στην καρδιά. Είναι η μεγαλύτερη έρευνα μέχρι σήμερα πάνω στην επίδραση της ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων (RF) σε πειραματόζωα.

Αμέσως, σύμφωνα με τους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», το «Science» και το «Scientific American», ξεσηκώθηκαν επιστημονικές αντιδράσεις κατά της μελέτης, με διάφορες αιτιάσεις, όπως ότι οι ερευνητές βιάστηκαν να δώσουν προκαταρκτικά στοιχεία στη δημοσιότητα, χωρίς καν η μελέτη τους να έχει δημοσιευθεί σε κάποιο επιστημονικό περιοδικό και να έχει έτσι περάσει τη «βάσανο» της αξιολόγησης από άλλους επιστήμονες.

Η επίμαχη και δαπανηρή μελέτη, κόστους 25 εκατ. δολαρίων, που αναμένεται να αναζωπυρώσει τη σχετική επιστημονική διαμάχη, έγινε από ερευνητές του ομοσπονδιακού Εθνικού Προγράμματος Τοξικολογίας (ΝΤΡ), το οποίο εποπτεύεται από το υπουργείο Υγείας των ΗΠΑ.

Η μελέτη στα πειραματόζωα διαπιστώνει -σε βάθος χρόνου- αυξήσεις στα περιστατικά καρκίνου, παρά τα χαμηλά επίπεδα της ακτινοβολίας ραδιοσυχνοτήτων (RF). Τόσο οι ίδιοι οι ερευνητές, όσο και άλλοι επιστήμονες, επισήμαναν την ανάγκη να γίνουν περαιτέρω έρευνες.

Περιέργως αυξημένα ποσοστά καρκίνου βρέθηκαν μόνο σε αρσενικούς αρουραίους, ενώ το χρονικό διάστημα που εκτέθηκαν τα ζώα στην ακτινοβολία (μερικά από έμβρυα ακόμη), είναι πιθανώς πολύ μεγαλύτερο από την έκθεση των ανθρώπων στις συσκευές τους.

Δεν επισημάνθηκε κάποιος σαφής βιολογικός μηχανισμός, που να εξηγεί τον αυξημένο κίνδυνο, αν και διαπιστώθηκαν αυξημένες βλάβες στο DNA των πειραματόζωων. Παραμένει επίσης αμφίβολο κατά πόσο μια μελέτη σε τρωκτικά ισχύει εξίσου και σε ανθρώπους.

Οι ερευνητές, που έκαναν τη σχετική προδημοσίευση στο bioRXiv, εξέθεσαν αρουραίους επί εννέα ώρες κάθε μέρα και επί δύο χρόνια σε μη ιοντίζουσα ακτινοβολία (RF 900 megahertz), που αντιστοιχεί σε συχνή χρήση κινητών τηλεφώνων. Τα αρσενικά -αλλά όχι τα θηλυκά- ζώα εμφάνισαν δύο σπάνια είδη καρκινικών όγκων: γλοίωμα στον εγκέφαλο (το 2% έως 3% των πειραματόζωων) και όγκους των κυττάρων Schwan της καρδιάς (το 6% έως 7%).

Είναι η πρώτη φορά που εμφανίζονται τέτοιοι όγκοι σε σχετικές μελέτες πάνω σε πειραματόζωα και η συχνότητα των όγκων φάνηκε να εξαρτάται από τη δόση της ακτινοβολίας (δηλαδή τη συχνότητα της χρήσης). Επιπλέον, κανένα πειραματόζωο της ομάδας ελέγχου, που δεν είχε εκτεθεί στην εν λόγω ακτινοβολία, δεν εμφάνισε όγκους.

Το ίδιο το Εθνικό Πρόγραμμα Τοξικολογίας διευκρίνισε ότι τα πορίσματα της έρευνας είναι ακόμη προκαταρκτικά, ότι εξετάζονται από άλλους ειδικούς και ότι τα πλήρη ευρήματα θα δοθούν στη δημοσιότητα εντός του 2017.

Επιστήμονες των Εθνικών Ινστιτούτων Υγείας των ΗΠΑ εξέφρασαν επιφυλάξεις για τη μεθοδολογία του πειράματος, το μέγεθος του δείγματος, τις διαφορές στα ευρήματα σε σχέση με παλαιότερες μελέτες, καθώς επίσης για το γεγονός ότι οι ακτινοβολημένοι αρσενικοί αρουραίοι με τους όγκους έζησαν περισσότερο σε σχέση με όσα ζώα δεν είχαν εκτεθεί σε ακτινοβολία κ.α

Το τέλος μιας καινούργιας αρχής!

Χθες, η ομάδα μας τερμάτισε αυτήν την δύσκολη διαδρομή. Χθες, έγινε η παρουσίαση της ερευνητικής μας εργασίας στο Διαγωνισμό "Μέρα". Η παρουσίαση μας εντυπωσίασε την κριτική επιτροπή και έλαβε πολύ θετικά σχόλια. Μπορεί η διαδρομή της εργασίας να τελείωσε, αλλά η ερευνητική μας διαδρομή ακόμη!

Άρθρο της εφημερίδας "Καθημερινής"

Τα κινητά τηλέφωνα προκαλούν καρκίνο; Οι περισσότερες υγειονομικές αρχές δεν το πιστεύουν αλλά μία νέα ομοσπονδιακή μελέτη ενδέχεται να επαναφέρει το θέμα στο προσκήνιο. Η αρχική μελέτη, η οποία δόθηκε στη δημοσιότητα στις αρχές της εβδομάδας, διαπίστωσε ότι η ακτινοβολία από τα κινητά τηλέφωνα αύξησε τον κίνδυνο στα αρσενικά ποντίκια να αναπτύξουν όγκους στον εγκέφαλο και την καρδιά τους. Yπάρχουν πολλά αμφιλεγόμενα σημεία στη μελέτη και ήδη πολλοί ειδικοί καταρρίπτουν τα συμπεράσματά της.

• Ποιος έκανε τη μελέτη; Είναι αξιόπιστος;

Η μελέτη εκπονήθηκε από το Εθνικό Πρόγραμμα Τοξικολογίας του υπουργείου Υγείας, έναν φορέα που αξιολογεί τους πιθανούς κινδύνους των χημικών ουσιών.

• Πώς έγινε η μελέτη;

Tα ποντίκια ζούσαν σε ειδικούς κλωβούς, έτσι ώστε να εκτίθενται σε διαφορετικά επίπεδα ακτινοβολίας σαν αυτή που εκπέμπουν τα κινητά τηλέφωνα επί εννέα ώρες καθημερινά. Η έκθεσή τους ξεκίνησε προτού γεννηθούν και εξακολούθησε μέχρις ότου έκλεισαν τα δύο χρόνια.

• Τα συμπεράσματα;

Το 2% έως 3% των αρσενικών ποντικών που εκτέθηκε στην ακτινοβολία εμφάνισε κακοήθη γλοιώματα, ένα είδος καρκίνου του εγκεφάλου. Αυτά που δεν εκτέθηκαν σε ακτινοβολία δεν έπαθαν καρκίνο. Επίσης το 5% έως 7% των αρσενικών ποντικών που εκτέθηκε στα υψηλότερα επίπεδα ακτινοβολίας εμφάνισε όγκους στην καρδιά. Οι συντάκτες της έκθεσης δέχθηκαν ότι τα νεοπλάσματα οφείλονταν στην έκθεση στην ακτινοβολία.

• Τι συνέβη με τα θηλυκά ποντίκια;

Παραδόξως, τα θηλυκά ζώα δεν εμφάνισαν καρκινικούς όγκους ακριβώς όπως τα ζώα της ομάδας ελέγχου. Δεν είναι σαφές γιατί τα αποτελέσματα είναι διαφορετικά στα δύο φύλα και πολλοί επιστήμονες αμφισβητούν γι’ αυτό τον λόγο τη μελέτη.

• Ποια είναι τα άλλα προβλήματα της έρευνας;

Ακόμα και για τα αρσενικά ζώα oι διαφορές ανάμεσα σε συγκεκριμένες ομάδες και την ομάδα ελέγχου δεν ήταν στατιστικά σημαντικές. Ενα άλλο παράδοξο ήταν ότι τα ποντίκια που εκτέθηκαν στην ακτινοβολία έζησαν περισσότερο από τα ζώα που ανήκαν στην ομάδα ελέγχου. Επίσης, αν και ο τύπος καρκινικού όγκου που εμφανίστηκε στην καρδιά μπορεί να εμφανιστεί σε οποιοδήποτε άλλο όργανο, κάτι τέτοιο δεν καταγράφηκε. Ιδιαίτερα ασυνήθιστο είναι ότι τα ζώα της ομάδας ελέγχου δεν εμφάνισαν καθόλου όγκους. Σε προηγούμενες μελέτες κατά μέσο όρο το 2% των ποντικών της ομάδας ελέγχου εμφάνιζε γλοιώματα.

• Μπορούμε, λοιπόν, να αδιαφορήσουμε για τη μελέτη και να εξακολουθήσουμε να χρησιμοποιούμε τα κινητά μας;

Οχι ακριβώς. Οπως αναφέρουν και οι συντάκτες της μελέτης με δεδομένο τον πολύ μεγάλο αριθμό των ανθρώπων που χρησιμοποιούν ασύρματες επικοινωνίες, ακόμα και μία απειροελάχιστη αύξηση στην εμφάνιση καρκίνου ή άλλης νόσου εξαιτίας της έκθεσης στην ακτινοβολία, θα έχει τεράστιες συνέπειες για τη δημόσια υγεία.

Ο δρ Ντέιβιντ Κάρπεντερ, επικεφαλής του Ινστιτούτου Υγείας και Περιβάλλοντος του πανεπιστημίου του Ολμπανι, επισημαίνει ότι η τελευταία έρευνα στηρίζει τις επιδημιολογικές έρευνες που δείχνουν ότι η χρήση κινητών τηλεφώνων συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο γλοιώματος και ακουστικών νευρωμάτων, όγκων του ακουστικού πόρου.

• Τι βρήκαν άλλες μελέτες;

Η άποψη του δόκτορος Κάρπεντερ δεν είναι η επικρατούσα. Πολλές μελέτες επί του αντικειμένου έχουν ολοκληρωθεί με τη συμμετοχή εκατοντάδων χιλιάδων χρηστών κινητών τηλεφώνων. Τα αποτελέσματα είναι καθησυχαστικά. Δεν υπάρχουν ενδείξεις που να υποδεικνύουν ότι υπάρχει οποιαδήποτε σχέση ανάμεσα στη χρήση του κινητού τηλεφώνου, του καρκίνου ή οποιασδήποτε άλλης ασθένειας. Επίσης, τα ποσοστά καρκίνου του εγκεφάλου στις ΗΠΑ παραμένουν σταθερά από το 1992 παρά την αλματώδη αύξηση χρήσης των κινητών τηλεφώνων.